Recensie door de Faculteit Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen 

Managers die veranderingen willen doorvoeren binnen hun organisatie, stuiten vaak op weerstanden. Naud van der Ven schreef een intrigerend proefschrift over de schaamte die dit oproept bij de managers. ‘Dit is misschien wel een mooi plan, maar het werkt niet.’

Om de schaamte bij managers handen en voeten te geven, grijpt Van der Ven terug op de behandeling van het begrip rationaliteit volgens Emmanuel Levinas. “Alle rationaliteit is iets heerszuchtigs, iets imperialistisch. Dat blijkt als degene die rationaliteit gebruikt wordt geconfronteerd met zijn slachtoffer”, aldus Van der Ven in een toelichting. Hij is werkzaam als kwaliteitsmedewerker bij het stadsdeel Amsterdam-Centrum en promoveerde op 23 oktober op Schaamte en verandering.

Levinas vertaald naar de werkvloer zet de verandermanager neer als figuur die rationaliteit gebruikt - lees: het bedrijfsresultaat wil verbeteren - tegenover de sputterende medewerker als zijn slachtoffer. De spanning die dit oplevert, maakt Van der Ven zichtbaar én voelbaar via vraaggesprekken met tien managers. De opgetekende verhalen zijn soms zó aangrijpend, dat niet alleen de manager, maar ook de lezer het schaamrood op de kaken krijgt.

Dit komt omdat Van der Ven de gesprekken focust op juist het punt waar de spanning de schok teweegbrengt, en de manager veelal verslagen achterblijft. ‘Een soort weerloosheid (van de medewerker) maakte dat ik niet meer kwaad kon worden.’ Een andere manager: ‘De inhoud staat voor mij niet meer voorop, maar de stappen die je samen zet.’ Een weer een ander: ‘Deze confrontatie schokte me. Ik vroeg me af: heb ik wel goed gedaan aan die competentieprofielen?’

Van der Ven biedt geen pasklare receptuur voor verandermanagers die het wle goed willen doen. “Je hebt vaak te maken met raadselachtige weerstanden. Ik beoog die inzichtelijk te maken. Zo begrijp je beter waarom zoveel veranderprocessen in organisaties mislukken.” En het waarom dringt zich op, zonder dat Van der Ven het in zijn proefschrift voorkauwt. De les van zijn verhaal is dat managers het resultaat soms terzijde moeten schuiven, om de ‘zinbeleving’ van de medewerker op nummer één te zetten. Driewerf winst: minder schaamrood, gelukkiger medewerkers én - wie weet - op termijn tóch betere resultaten.


Publicatie van de Faculteit Managementwetenschappen,
December 2006